دین پژوهی

بررسی ادیان و آیین های جهان در سنجش خرد ـ با رویکرد آزاد اندیشانه

بررسی ادیان و آیین های جهان در سنجش خرد ـ با رویکرد آزاد اندیشانه

دین پژوهی

در این وبگاه کوشش کرده ام، مسائل برون دینی (و حتی درون دینی) را از زوایای مختلف و با آزاد اندیشی و تفکری رها از هرگونه تعصب و تقلید مورد واکاوی قرار دهم.
علی ایمانی نسب (دانش آموخته حوزه علمیه قم)

علی (ع): مَنْ أَصْبَحَ یَشْکُو مُصِیبَةً نَزَلَتْ بِهِ فَإِنَّمَا یَشْکُو رَبَّهُ؛

آن کس که از مصیبتى که به او رسیده شکایت کند از پروردگارش شکایت کرده است

(نهج البلاغه، کلمات قصار شماره 219، نسخه فیض الاسلام)

شکایت از مصیبت ها ممنوع

 نکوهش امام (ع)در این حکمت نورانی، درباره کسانی است که از سختی ها و مصیبت های زندگی شکوه دارند و از چرخش روزگار و قوانین و سنت های حاکم بر آن،  گله مندند. امام(ع) شکایت اینگونه افراد از مصیبت های زندگی را به منزله شکایت از خداوند دانسته‌اند؛ اما برای درک سخن امام، ناچار به ذکر برخی مقدمات هستیم.

اول اینکه؛ دنیا محل رشد و کمال انسان ها و تعیین کننده مرتبه و مقام آن ها در سرای آخرت است، بدین جهت ممکن است، ‌انسان ها در زندگی با آزمایش‌ها و سختی‌هایی که لازمه رشد آن‌هاست مواجه شوند تا مشخص شود که آیا صبر و شکر را پیشه خود می سازند یا خیر؟[1] بدین جهت وجود چنین سختی هایی از سنت ها و قوانین حکیمانه الهی است که برای کمال انسان وضع شده اند. خداوند متعال در چندین جای قرآن کریم از وجود این مصیبت ها خبر داده است، از جمله اینکه فرموده است:

وَ لَنَبْلُوَنَّکُم بِشىَ‏ْءٍ مِّنَ الخَْوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَ الْأَنفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ  وَ بَشِّرِ الصَّابرِِینَ * الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِیبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ؛[2]

قطعاً همه شما را با چیزى از ترس، گرسنگى، و کاهش در اموال و جان ها و فراورده های کشاورزی، آزمایش مى‏کنیم و بشارت ده به استقامت‏کنندگان! آن ها که هر گاه مصیبتى به ایشان مى‏رسد، مى‏گویند: «ما از آنِ خداییم و به سوى او بازمى‏گردیم!»

دوم اینکه؛ اکثر بلاها و مصیبت هایی که دامن گیر انسان ها می شود، ناشی از بی تدبیری و اشتباهات انسان و یا عقوبت و کفاره گناهان است؛ چرا که سنت الهی بر این قرار گرفته که انسان،‌ نتیجۀ خطاکاری ها و گناهان خود را ببیند تا تَلنگُری برای خود و سایرین باشد، تا اشتباهات گذشته را تکرار نکنند.

خداوند متعال درباره مصیبت های ناشی شده از کردار انسان می فرماید:

وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصیبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثیرٍ ؛[3]

و هر مصیبتى که گریبانگیرتان شود، از دستاورد خودتان است و [خداوند] از بسیارى در مى‏گذرد.

و در جای دیگری، یکی از فواید بلاها را این چنین ذکر می کند:

وَ ما أَرْسَلْنا فی‏ قَرْیَةٍ مِنْ نَبِیٍّ إِلاَّ أَخَذْنا أَهْلَها بِالْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ یَضَّرَّعُونَ؛[4]

و ما در هیچ شهر و آبادى پیامبرى نفرستادیم مگر اینکه اهل آن را به ناراحتیها و خسارتها گرفتار ساختیم شاید (به خود آیند، و به سوى خدا) بازگردند و تضرع کنند!

با ذکر این دو مقدمه به این نتیجه می رسیم که، انسان به هر بلایی که دچار شود، خواه ناشی از آزمایش های الهی باشد و خواه عقوبت و کفارۀ اعمال او، این مصائب ناشی از قوانین و سنت‌های حکیمانه الهی است؛[5]بنابراین شکایت از مصیبت ها در واقع شکایت از خداوندی است که این چنین قوانینی در دنیا قرار داده است.

جالب این که بعضى براى این که زبان به شکایت بگشایند، چرخ گردون را مخاطب قرار مى دهند و زمانه را نفرین مى‌کنند که نمونه هاى آن در اشعار شعرا و نثر نویسندگان فراوان است؛ اما اگر درست آن را بشکافیم گاهى این شکایت به شکایت از پروردگار باز مى گردد.همان گونه که در حدیثى از پیغمبر اکرم ؟ص؟ نقل شده است که فرمود:

لا تَسُبُّوا الدَّهْرَ فَإنَّ اللهَ هُوَ الدَّهْرُ؛[6]

زمانه را دشنام ندهید، زیرا این همان خداوند است ( که با این تعبیر بیان شده است).[7]

البته قابل ذکر است که ممکن است فردی، به خاطر اشتباهات و گناهان گذشته‌اش به مصیبتی گرفتار شود و سپس خود را به خاطر اشتباهات گذشته‌اش سرزنش کند؛ در این حالت، شکایت او از مصیبت، اگر به خاطر ندانم کاری‌های گذشتۀ خودش باشد و نه وضع سنت های الهی مطرح شده، بی شک مشمول سخن امیرمؤمنان ؟ع؟ در این حکمت نخواهد شد؛ چه آن که او در حقیقت،  اعتراض و شکایتی به خدا و سنت های او ندارد، بلکه از خود گله مند است که چرا با اعمال ناپسند پیشین، زمینۀ بلا و مصیبت را برای خود فراهم کرده است.

به قلم علی ایمانی نسب




[1] . وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدینَ مِنْکُمْ وَ الصَّابِرینَ وَ نَبْلُوَا أَخْبارَکُمْ ؛ ما همه شما را قطعاً مى‏آزمائیم تا معلوم شود مجاهدان واقعى و صابران از میان شما کیانند، و اخبار شما را بیازماییم! (محمد/31)

[2] . بقره/155-156

[3] . شوری/30

[4] . اعراف/94

[5] . ما أَصابَ مِنْ مُصیبَةٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ مَنْ یُؤْمِنْ بِاللَّهِ یَهْدِ قَلْبَهُ وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ عَلیمٌ (11)

[6] . ابوالقاسم پاینده،نهج الفصاحه (چاپ چهارم: تهران،‌دنیای دانش، 1382) ص669. ح 2445.

[7] . ناصر مکارم شیرازی،‌پیام امام امیرالمؤمنین؟ع؟، ج13، ص741.

علی ایمانی نسب

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی