دین پژوهی

بررسی ادیان و آیین های جهان در سنجش خرد ـ با رویکرد آزاد اندیشانه

بررسی ادیان و آیین های جهان در سنجش خرد ـ با رویکرد آزاد اندیشانه

دین پژوهی

در این وبگاه کوشش کرده ام، مسائل برون دینی (و حتی درون دینی) را از زوایای مختلف و با آزاد اندیشی و تفکری رها از هرگونه تعصب و تقلید مورد واکاوی قرار دهم.
علی ایمانی نسب (دانش آموخته حوزه علمیه قم)


توجه: پاورقی ها حتما مطالعه شود!

به طور کلی با دو دسته آیات و روایات درباره روزی مواجه هستیم. که بر طبق یک دسته، روزی را امری مقدرشده از جانب خداوند می داند و بر طبق دسته دیگر، ما را به تلاش و تدبیر در کسب روزی فرا می خواند.

 به عنوان مثال در آیه «أَوَلَمْ یَعْلَمُوا أَنَّ اللَّـهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن یَشَاءُ وَیَقْدِرُ »[1] و روایت «إِنْ کَانَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى قَدْ تَکَفَّلَ بِالرِّزْقِ فَاهْتِمَامُکَ لِمَاذَا؟ وَ إِنْ کَانَ الرِّزْقُ مَقْسُوماً فَالْحِرْصُ لِمَاذَا؟»[2]، تقسیم روزی میان بندگان و کم و زیاد شدن آن، به خدا نسبت داده شده است. اما در آیه «وَ جَعَلْنَا الَّیْلَ وَ النهََّارَ ءَایَتَینْ‏ِ  فَمَحَوْنَا ءَایَةَ الَّیْلِ وَ جَعَلْنَا ءَایَةَ النهََّارِ مُبْصرَِةً لِّتَبْتَغُواْ فَضْلًا مِّن رَّبِّکم»[3] و روایت « مَنْ سَعَى عَلَى عِیَالِهِ فِی طَلَبِ الْحَلَالِ فَهُوَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ»[4] تشویق به سعی و تلاش برای کسب روزی شده است.

رفع تناقض ظاهری آیات و روایات در تقسیم ارزاق

راه رفع تناقض ظاهری این آیات و روایات در آیات و روایات دیگر تبیین شده است و آن اینکه؛

 اولا: بر طبق روایات، روزی بر دو نوع است؛ یک نوع، که برای به دست آوردن آن، باید تلاش کرد، و نوع دیگر که نیاز به تدبیر و تلاش شخصی ندارد،[5] در نتیجه اینگونه نیست که همۀ روزی‌ها وابسته به تلاش ما باشد، بلکه خداوند از رحمتش، روزی هایی را برای هر کس معین کرده است که بدون تلاش نیز به او خواهد داد.

 دوم اینکه: وقتی گفته می شود، روزی انسان مقدر خداوند است و از قبل مشخص شده، به این معنا نیست که  اگر، انسان ها هیچ تلاشی نکنند، خداوند روزی آن ها را به تمام و کمال می دهد؛ بلکه به این معناست که روزی های نوع دوم، مشروط به تلاش و تدبیر است، اما در همین نوع دوم هم، اینگونه نیست که هر کس که تدبیر و تلاش بیشتری به خرج داد، سهم بیشتری از روزی داشته باشد، بلکه خداوند سهم خاصی را برای او معین کرده است که اگر تلاش کند،‌ تنها به همان سهم معین خواهد رسید و نه بیشتر.

به همین جهت است که در روایات توصیه شده که هیچگاه نباید غصه کم بودن روزی را خورد، زیرا میزان روزی هرکس به خاطر امتحان و مصلحت او از جانب خداوند مقدر شده است و هر کس با تلاش معمولی و در حد انجام وظیفه به آن خواهد رسید و چنانچه تلاش و تدبیر بیشتری به خرج دهد بی فایده است،[6] مگر اینکه با انجام برخی دستورات خاص مانند: صدقه، استغفار، خوش رویی و ...[7] بتوان آن را افزایش داد که آن هم ربطی به تلاش و تدبیر مادی طاقت فرسا و حریصانه ندارد؛ بدین جهت در طلب روزی، نباید زیاده روی کرد و باید از حرص زدن اجتناب کرد، زیرا که روزی حلال اینگونه قابل افزایش نیست.

بنابر مطالب گفته شده، اندازه روزی هر کس از جانب خداوند معین شده است و آن کس  که به خاطر ضعف در درک توحید افعالی، حکمت و مصلحت الهی را در تقسیم روزی نادیده گرفته است و از سهم روزی اش ناراحت و ناراضی باشد در واقع به تقدیر و خواست الهی ناراضی و خشمناک شده است، بدین جهت، امیرمؤمنان ؟ع؟ فرمودند:

مَنْ أَصْبَحَ عَلَى الدُّنْیَا حَزِیناً فَقَدْ أَصْبَحَ لِقَضَاءِ اللَّهِ سَاخِطاً؛ [8]

کسى که براى دنیا غمگین شود (درواقع) از قضاى الهى خشمگین شده است.



[1] . آیا آنها ندانستند که خداوند روزى را براى هر کس بخواهد گسترده یا تنگ مى‏سازد؟! (زمر/52)

[2] . امام صادق (ع): اگر خداوند متعال، عهده دار روزی هر کس شده است، پس دغدغه و اندوهت برای چیست؟ و اگر روزی هر کس [از قبل]تقسیم شده، پس حرص برای چه؟ - محمد باقر مجلسی، بحار الانوار‌، ج75، ص90، ح1.

[3] . ما شب و روز را دو نشانه توحید و عظمت خود قرار دادیم سپس نشانه شب را محو کرده، و نشانه روز را روشنى‏بخش ساختیم تا (در پرتو آن،) فضل پروردگارتان را بطلبید (و به تلاش و کسب روزی برخیزید)- (اسراء/12)

[4] . پیامبر اکرم (ص): هر کس که برای تأمین هزینه خانواده اش برای کسب روزی حلال تلاش کند، مانند کسی است که در راه خدا جهاد می کند- محمد بن احمد فتال نیشابوری، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین (چاپ اول، قم، انتشارات رضی، 1375)‏، ج2، ص 457

[5] . امام علی (ع): روزى بر دو گونه است؛ یک گونه که تو در طلبش هستى و گونه دیگر که او در طلب توست، که اگر به سوى او نروى، او به سوى تو خواهد آمد. فکر و اندوه سال آینده را بر فکر و اندوه امروز اضافه مکن، بنا بر این رسیدگى به مشکلات هر روز، براى آن روز کافى است، اگر سال آینده جزء عمرت باشد، خداوند هر روز تازه، روزى تازه مى ‏دهد و اگر از عمرت نیست، چرا غم و اندوه چیزى بخورى که مربوط به تو نیست.-نهج البلاغه فیض الاسلام، ص 1266، کلمات قصار شماره 371.

[6] . امام علی (ع): بدان بطور مسلم هرگز به همه آرزوهایت نخواهى رسید و از اجلت تجاوز نخواهى کرد (بیش از آنچه مقرر شده عمر نخواهى کرد) و تو در راه همان کسانى هستى که پیش از تو مى‏زیسته‏اند، بنا براین در طریق به دست آوردن دنیا ملایم باش و در کسب و کار میانه روى را پیشه کن (نه حرص داشته باش و نه طمع) زیرا بسیار شده که تلاش [بی جا] در کسب روزی منجر به نابودى اموال گردیده است، زیرا اینگونه نیست که هر تلاشگری به روزی [دلخواه خود] برسد، و نیز اینگونه نیست که کسی که در طلب روزی میانه روی می کند، از رزق محروم مى‏شود- نهج البلاغه، ص929، نامه 31.

[7]. به عنوان مثال امام علی ؟ع؟ درباره تأثیر صدقه در افزرایش رزق می فرمایند: اسْتَنْزِلُوا الرِّزْقَ بِالصَّدَقَةِ؛‌ روزی را با صدقه دادن نازل کنید- نهج البلاغه فیض الاسلام، صفحه‏ 1152 ، قصار 132.

[8] . نهج البلاغه، نسخه فیض الاسلام، حکمت219

علی ایمانی نسب

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی