دین پژوهی

بررسی ادیان و آیین های جهان در سنجش خرد ـ با رویکرد آزاد اندیشانه

بررسی ادیان و آیین های جهان در سنجش خرد ـ با رویکرد آزاد اندیشانه

دین پژوهی

در این وبگاه کوشش کرده ام، مسائل برون دینی (و حتی درون دینی) را از زوایای مختلف و با آزاد اندیشی و تفکری رها از هرگونه تعصب و تقلید مورد واکاوی قرار دهم.
علی ایمانی نسب (دانش آموخته حوزه علمیه قم)


امروزه دانشمندان معتقدند که جهان خلقت در حال گسترش است که از آن به نظریه انبساط جهان یاد می کنند. آنها معتقدند که تمامی اجرام آسمانی از یکدیگر در حال فاصله گرفتن است حتی کره ماه در حال دور شدن از زمین است. شعاع مدار ماه به دور زمین 384000 کیلومتر است که سالیانه 8/3 سانتیمتر به آن افزوده می شود. و میزان انبساط جهان به طور کلی74/2 کیلومتر بر ثانیه تخمین زده شده است.



به منظور تسهیل بحث,،به مباحث دقیق نجومی و معادلات فیزیکی اثبات انبساط جهان و اینکه انبساط کیهان دقیقا به چه معناست، پرداخته نمی شود؛ بلکه فقط سعی می شود حول این موضوع بحث شود که آیا آیه 47 ذاریات دلالت واضحی بر نظریه انبساط جهان دارد یا خیر؟

آیه مذکور این است:
وَ السَّماءَ بَنَیْناها بِأَیْدٍ وَ إِنَّا لَمُوسِعُونَ؛
و ما آسمان را با قدرت بنا کردیم، و همواره آن را وسعت می ‏بخشیم‏.

علاقمندان می توانند پیرامون اثبات انبساط جهان و معنای دقیق آن اینجا و اینجا کلیلک نمایند.

اما به منظور داوری در تطابق نظریه انبساط جهان با قرآن، ابتدا باید معنای دقیق واژه های کلیدی آیه47ذاریات بر طبق معاجم لغوی فهمیده شود.

واژه شناسی آیه

موسع:

 موسع از ماده (وسع) است که به معنای انبساط و گسترش در امور مادی و معنوی است.

گسترش مادی مانند آیه(إِنَّ أَرْضِی واسِعَةٌ) و گسترش معنوی مانند غنی و بی نیازی در اموال است زیرا غنی و ثروت در واقع وسعت در رزق و زندگی است. از دیگر مصادیق انبساط معنوی می توان به گسترش در توانایی نام برد مانند آیه( لا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها) که وسع به معنای توانایی و قدرت است.

فعل «أوسع» دارای دو استعمال به صورت متعدی(نیازمند مفعول) و لازم(نیازمند فاعل) است.

مثال برای استعمال متعدی:

أَوْسَعَ الشیءَ یعنی: آن چیز را گستراند / أَوْسَعَ الله علیک: خدا تو را بی نیاز و توانمند کند.

مثال برای استعمال لازم:

و اوسع الرجل یعنی: آن شخص توانگر و غنی شد.

در نتیجه مُوسِع که اسم فاعل «أوسع» است سه معنا دارد:

1-    گستراننده یک چیز.

2-    توانمند کننده و بی نیاز کننده یک شخص.

3-    شخص توانا و غنی.

أید:

أید مصدر فعل (آد یَئِید) است و به معنای توانایی و قدرت است.

«آد الرجل» یعنی آن مرد قوی  و توانا شد وَ السَّماءَ بَنَیْناها بِأَیْدٍ أی بقوة.

 (تمام معانی ذکر شده در قدیمی ترین کتب لغت عربی مانند العین, لسان العرب و... موجود است).

و اما اکنون به سراغ آیه شریفه می رویم تا ببینیم تا چه حد آیه شریفه ناظر به نظریه انبساط جهان است.

 

تفاسیر ذکر شده پیرامون آیه

وَ السَّماءَ بَنَیْناها بِأَیْدٍ وَ إِنَّا لَمُوسِعُونَ (ذاریات/47)

طیق آنچه که از لغت نامه در معنای واژه های (أید) و (موسعون) ذکر شد. آیه شریفه دارای چهار تفسیر خواهد شد.

تفسیر اول: ما آسمان را با قدرت بنا کردیم و به راستی که ما گستراننده آنیم. (نظریه انبساط جهان)

تفسیر دوم: ما آسمان را با قدرت بنا کردیم و به راستی که ما قادریم [بر خلقت آسمانی با این عظمت].

تفسیر سوم: ما آسمان را با قدرت بنا کردیم و به راستی که ما  نیاز مخلوقات را برطرف می کنیم (روزی آن ها را می دهیم و ...)

تفسیر چهارم: ما آسمان را با قدرت بنا کردیم و به راستی که ما بین آسمان و زمین را گسترش می دهیم.
 

نقد و بررسی تفاسیر

در بسیاری از تفاسیر و کتب لغت پیشین که اطلاعی از نظریه انبساط جهان نداشته اند تفسیر دوم یا سوم ذکر شده است. و در برخی تفاسیر، تفسیر چهارم به عنوان یک قول ضعیف در تفسیر آیه ذکر شده است.

خدشه بر تفسیر دوم:

خدشه ای که به تفسیر دوم می توان وارد کرد این است که، قسمت (و إنا لموسعون) تکرار معنای (خلقنا السماء بأید) است. بنابراین نیازی به ذکر آن نیست. مگر اینکه آن را تاکیدی بر قسمت (خلقنا السماء بأید) بدانیم ولی تا وقتی بتوان معنای غیر تاکیدی از (و إنا لموسعون) برداشت کرد نباید معنای تاکیدی از آن برداشت کرد، چرا که به قول علمای علم اصول، اصل بر تاسیس معنای جدید است نه تاکید. یعنی هر زمان که بین معنای تاسیسی (که معنایی جدید و غیر تاکیدی است) و معنای تاکیدی یک واژه شک کنیم، اصل آن است که معنای تاسیسی آن مراد است. زیرا اصل عقلایی در انتقال مفاهیم این است که مفاهیم جدید انتقال داده شود، در نتیجه یک گوینده آگاه عاقل، وقتی کلمه ای را به کار می برد که دو معنا دارد که یک طبق یک معنا، کلام قبلی تأکید می شود و طبق معنای دیگر، معنای جدیدی تأسیس می شود، اصل عقلایی آن است که معنای جدید را اراده کرده باشد. در آیه شریفه هم موسعون به معنای گستراننده یک معنای تاسیسی و جدید است ولی موسعون به معنای قادر معنای تاکیدی قسمت قبلی آیه است، پس با توجه به اصل مذکور باید معنای تأسیسی را بپذیریم.

خدشه بر تفسیر سوم:
خدشه ای هم که می توان به تفسیر سوم ارائه کرد این است که سیاق آیه شریفه پیرامون خلقت آسمان است نه رفع نیاز از مخلوقات، زیرا در سیاق آیه هیچ کلمه و قرینه ای وجود ندارد که نشان دهد مراد از موسعون رفع نیاز و روزی دادن مخلوقات است.


خدشه بر تفسیر چهارم:
پذیرش تفسیر چهارم نیازمند دخل و تصرف و تقدیر گرفتن برخی کلمات در آیه است، اگر آیه شریفه بدین گونه بود که می فرمود: و إنا لموسعون ما بین السماء و الأرض، قابل پذیرش بود ولی همانطور که می بیند سخنی از گستراندن مابین آسمان و زمین نیست؛ بلکه فقط گفته شده: و إنا لموسعون.


نتیجه گیری

تفاسیر سوم و چهارم، به هیچ وجه نمی توانند تفسیر مناسبی برای این آیه باشند، چون با ظاهر آیه خیلی فاصله دارند، اگر تردیدی وجود داشته باشد، میان تفسیر اول و دوم است، که  اگر اصل تأسیسی بودن را قبول کنیم، باید تفسیر اول را پذبرفت؛ اما حقیقت این است که چنین اصلی، چندان عقلایی به نظر نمی رسد و از نگاه عرف چنین اصلی وجود ندارد و انسان ها در عرف تبادل اطلاعات خود، چنین اصلی را پیاده نمی کنند. و حتی می توان ادعا کرد که اگر موسعون را معنای قادر بگیریم، با اصل تأسیسی منافاتی ندارد، زیرا تا قبل از «إنا لموسعون» سخن از قدرت بر آفرینش آسمان بود، اما «إنا لموسعون» اشاره به قدرت مطلقه و بدون قید و شرط دارد (یعنی قدرت بر همه چیز، آفرینش آسمان و غیر آن)پس در واقع موسع در این آیه عینا معنای ما قبل خود راندارد، تا بگوییم صرفا تأکیدی بر آن است، بلکه حاوی معنای جدیدی نیز هست و آن قدرت مطلقه است، بر خلاف قمست قبلی آیه که فقط به قدرت در آفرنیش آسمان اشاره داشت. بنابراین هیچ ایرادی ندارد که بگوییم، شاید تفسیر دوم مراد واقعی خداوند بوده باشد. نتیجه آنکه این آیه، دو وجهی است و دو معنا را می شود از آن برداشت کرد و چه بسا هر دو معنا از آیه اراده شده باشد.

به قلم علی ایمانی نسب(ali.imani.n@chmail.ir)
علی ایمانی نسب

نظرات  (۵)

چقدر این وبلاگ خلوته
پاسخ:
متاسفانه اشتغالات درسی مانع از آن است که فرصت به روز رسانی وبلاگ را داشته باشم.
سلام برادر
از مطالب وبلاگتون استفاده می کنم
نقدی
ایرادی که به تصویر دوم گرفتید وارد نیست زیرا اگر تاکید هم باشد تاکید به نحو مطلق است که در اینجا نمی توان گفت که اصل بر تاسیس است من می گویم که «من با قدرت این وزنه 1000 کیلویی را بلند کردم و بدرستی که ما قدرتمندیم» نگفتم که بدرستی که ما بر بلند کردن وزنه 1000 کیلویی قدرتمندیم بلکه می خواهم قدرتم را را علی الاطلاق ثابت کنم و در اینجا خلاف اصلی مرتکب نشده ام.
بر این اساس و با توجه به استعمال کثیر موسع بصورت اسم فاعلی در فرد غنی و توانا احتمال دلالت آیه بر انبساط جهان کاهش می یابد و به نظر بنده حتی با فهم عرفی سازگاری ندارد و ظهور در همان معنای دوم است.
به علاوه اینکه تصمیم گیری در مورد مراد از گسترانیدن در آیه شریفه مبتنی بر تحقیق در نحوه خلقت آسمان و زمین است. به عنوان نمونه مطابق قولی که روایت موید نیز دارد اول خلق سماوات صورت می گیرد و بعد خلق زمین و مطابق این قول در آیه مورد بحث اگر هم بخواهیم معنایی گستردن را اراده کنیم، بحث بحث گستراندن نفس آسمان بعد از خلقت آن است نه اینکه بحث بحث گستراندن آسمان بعد از خلقت زمین همراه با دور شدن اجرام از یکدیگر باشد.
به علاوه اینکه وسعت بخشیدن لزوما به این معنا نیست که همان چیز سابق را بکشیم تا وسیعتر شود، بلکه وسعت بخشیدن به شیئی می تواند با اضافه کردن اشیاء دیگر هم سنخ به همان شیء اول صورت پذیرد و می تواند به معانی دیگری نیز باشد، به عنوان نمونه در روایت هست که خداوند متعال آسمان را فتق کرده و از آن هفت آسمان پدید آمد. آیا این یک نوع گستراندن نیست؟ البته نمی خواهم بگویم که این معنا مورد نظر آیه شریفه است لیکن می خواهم بگویم به نظر بحث در دلالت آیه شریفه اگر بخواهیم آن را به معنایی غیر از توانگری حمل کنیم نیازمند بررسی کیفیت خلقت آسمان ها و زمین از دیدگاه قرآن و روایات است.
پاسخ:
آری حق با شماست و من هم به طور قاطع رد نکردم که مراد از موسعون غنی و قادر باشد. اما به هر حال خدشه ای که به نظرم می آمد را مطرح کردم که الآن که دقیق تر نگاه می کنم می بینم که به نظرم این خدشه چندان وارد نیست، به همین جهت مطلب را اصلاح کردم. ممنون از تذکر شما.
سلام آقای ایمانی نسب
در این عبارت
"علاقمندان می توانند پیرامون اثبات انبساط جهان و معنای دقیق آن اینجا و اینجا کلیلک نمایند."
دو تا اینجایی که نوشتی ارتباط برقرار نمیشه ظاهرا لینکش رو نذاشتی
هر وقت گذاشتی یه پیام توی وبلاگم بذار
چون این مقاله رو میخواستم توی وبلاگم بذارم لینک هاش برقرار نمیشد
باتشکر
در بند اولی که نوشتید
"امروزه دانشمندان معتقدند که جهان خلقت در حال گسترش است که از آن به نظریه انبساط جهان یاد می کنند. آنها معتقدند که تمامی اجرام آسمانی از یکدیگر در حال فاصله گرفتن است حتی کره ماه در حال دور شدن از زمین است. شعاع مدار ماه به دور زمین 384000 کیلومتر است که سالیانه 8/3 سانتیمتر به آن افزوده می شود. و میزان انبساط جهان به طور کلی74/2 کیلومتر بر ثانیه تخمین زده شده است."
باید بگم متاسفانه اطلاعات کمی از کیهان شناسی و فیزیک دارید, اون ماه که می گید داره از ما فاصله می گیره به خاطر اصطکاک های جذر ومدی هست که انرژی سامانه رو کاهش می ده و در نتیجه از هم دور می شوند و ربطی به انبساط جهان نداره و صرفا انبساط جهان در اسکیل های کوچکی اصلا رخ نمی ده و به اون معنی لغویش نیست... و سرعت انبساط جهان اون چیزی که نوشتید نیست, اون عددی که نوشتید ثابت هابله که مقدارش الان شصد و هشت کیلومتر بر ثانیه بر مگاپارسک و اصلا واحد سرعت نیست...
مطالعه بیشتر رو به خودت  می سپارم که اگر خواستید کتاب زیر رو بخونید:
آشنایی با کیهان شناسی مدرن؛ اندرو لیدل
Kirsi L,Itsekin rupesin miettimään mitä hidastuneella ruoansulatuksella oikein ta.a.itetaanro.Gkstropareesi toki on ihan olemassa oleva tila ja sillä tarkoitetaan kiinteän ruoan hidastunutta tyhjenemistä mahalaukusta. Ja tietenkin on mahdollista että mikäli ruoansulatuentsyymejä ei ole riittävästi, ruoka ei sula siihen tahtiin kuin pitäisi. -Satu

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی